110 - Tütün epidemiyolojisi

Günümüzde sigara küresel bir salgın haline gelmiştir. Dünyada her yıl 5500 milyar adet sigara üretilmektedir. Bugün 1.1 ile 1.3 milyar kişi sigara veya diğer tütün ürünlerini kullanmaktadır. Bu sayı, 15 yaş üstü dünya nüfusunun üçte birine denk gelmektedir ve bunun 2025 yılında 1.6 milyara, 2030 yılında ise 2 milyara ulaşması beklenmektedir. Dünya genelinde her gün 80.000-100.000 çocuğun sigara bağımlısı olduğu tahmin edilmektedir. Sigara içenlerin büyük kısmı gelişmekte olan ülkelerde yaşamakta (800 milyon) ve yine büyük kısmını (700 milyon) erkekler oluşturmaktadır Ülkemizde ise 17 milyon kişi sigara bağımlısıdır ve her yıl 100.000 kişi sigaraya bağlı nedenlerle zamansız olarak hayatlarını kaybetmektedir.

---

120: Tütün Endüstirisi Ne İstiyor? Endüstrinin Kullandığı Yöntemler

• Sigara içen kişi hızla bağımlı haline gelir. Sigaranın neden olduğu sağlık sorunları ise başka etkenlerle kıyaslanamayacak kadar fazladır.
• Nikotinin beynin dopamin sisteminde eroin ve kokaininkine benzer etkileri olduğu gösterilmiştir.
• Tütün endüstrisinin gençlerin davranışlarını, arzularını, yaşam biçimlerini ve bunlardan nasıl faydalanacaklarını araştırdıkları bilinmektedir. Sigara reklamlarının 3 yaşındaki çocuklara kadar ulaştığını biliyoruz. En başarılı sigara reklam kampanyalarından ikisi Marlboro’nun Kovboy ve RJ Reynolds’un Yaşlı Deve Joe tiplemeleridir. Bu kahramanların cazibesi doğrudan gençliğe yöneliktir çalışmalarda Deve Joe’nun yetişkinlerden çok çocukları cezbettiği saptanmıştır.
• Reklamların tütün tüketimini artırdığını biliyoruz.
• Tütün gibi kurutulmuş organik materyalin yanmasıyla ortaya çıkan zararlı maddeleri uzaklaştırmak veya önlemek mümkün değildir. ‘Güvenli’ sigara – en azından içildiğinde – mümkün değildir.
• Pasif içiciliğin çocuklarda astım, orta kulak enfeksiyonu, bronşiyolit ve pnömoni için risk faktörü olduğunu; erişkinlerde akciğer kanseri ve kalp hastalığına ek olarak burun kanseri, kistik fibrozda kötüleşme, akciğer fonksiyonunda azalma ve serviks kanseriyle de ilişkili olduğunu biliyoruz.
• Sigara bırakma oranlarında dramatik bir değişiklik ve yeni bir müdahale olmazsa, çocuklar beklenen oranlarda sigara içmeye başlarsa, 1.1 milyar olan sigara içici sayısının 2025 yılında 1.64 milyara ulaşması beklenebilir.
Peki tütün endüstrisinin tüm bu bilgilere karşı kullandığı yöntemler ve yanıtı ne olmuştur?

---

130: Tütünün Maliyeti

Sigaranın insan sağlığına yönelik önemli bir tehdit olduğu tüm dünyada genel kabul görse de, hükümetler ekonomik kayıplara yol açacağı endişesi ile tütün kontrolü için harekete geçmemektedir. Bu kaygıların yersiz olduğu çalışmalarla ve gerçek hayat uygulamalarıyla gösterilmişse de, sigara endüstrisi de tütün kontrolünün ekonomik kayba neden olacağını düşünülmesini isteyerek bu yönde propaganda yapmaktadır. Türkiye’de halen yılda, sigaranın yol açtığı sağlık, işgücü ve benzeri nedenlerle yaklaşık 2,72 milyar dolar ekonomik kayıp olmakta ve 100 bin kişi zamansız ölmektedir. Bu rakama sigaraya harcanan yaklaşık yıllık 15 milyar Dolarlık miktar dahil değildir. Türkiye’de hane gelirlerinin %2.5’inin sigaraya harcandığı belirlenmiştir. Sigaraya yapılan harcamaların gelir gruplarına göre dağılımı da incelenmiş ve düşük gelirli gruplarda harcama oranlarının daha fazla (%4.25), zengin gruplarda ise daha az (%1.65) olduğu görülmüştür.
Bu rakamlar sigara içilen ve içilmeyen evlerin ortalaması olduğuna göre, sigara içilen bir evin gelirlerinin %2 ila %10’unu sigaraya ayırması beklenebilir. Asgari ücretin 585 YTL olduğu ülkemizde aylık sigara harcamasının özellikle düşük gelirli kesim için ne denli önemli olduğu aşikardır. Sigara içenlerin çoğu bu tercihleri nedeniyle maruz kaldıkları hastalık ve erken ölüm riskinin boyutundan haberdar değildir. Yapılan çalışmalarda özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerdeki sigara içicilerinin bu riskten neredeyse hiç haberdar olmadıkları gösterilmiştir. Daha yüksek gelirli ülkelerde yapılan çalışmalarda ise, sigara içenlerin artmış bir riskten haberdar oldukları ancak bunun boyutunu küçümsedikleri gösterilmiştir.
Bundan başka; sigaraya genellikle ergenlik veya gençlik çağında başlanır. Bilgi verilse bile bu çağdaki tercih yapma kapasitesi tam gelişmemiştir. Gençler, sigaranın sağlık üzerine etkilerini ve sigaraya bağımlı olma risklerini küçümserler.
Sigaranın içmeyenler üzerinde de zararı vardır. Çevresel tütün dumanı, sigara içmeyenler için önemli sağlık sorunlarına ve ekonomik kayıplara yol açmaktadır.

---

140: Çevresel Tütün Maruziyeti ve Pasif İçicilik

Pasif içicilik, sigara içmediği halde kişinin, tütün dumanına ve içindeki zehirli kimyasallara maruz kalmasını anlatan bir terimdir ve bu kişinin bulunduğu ortama sigara içen biri tarafından salınan sigara dumanının solunmasını tarif etmektedir. Pasif içicilerin maruz kaldığı sigara dumanına ise “çevresel tütün dumanı” denilir.
Çevresel tütün dumanı iki ana bileşenden oluşur.
1. Yanan bir sigaranın ucundan çıkan ve pasif içicilerin en çok maruz kaldıkları duman ve
2. Sigara içenin nefesiyle ortaya çıkan duman.
Sigara dumanına maruz kalan bir pasif içici kansere yol açan 250'den fazla maddenin yanı sıra üreme ve gelişmeye karşı toksik etkili en az 6 maddeye de maruz kalmaktadır. Sigara dumanının yarattığı hava kirliliği dizel motorlu bir aracın yarattığı hava kirliliğinden 10 kat daha fazladır.
Bilimsel kanıtlar çevresel tütün dumanına maruziyetin güvenli herhangi bir seviyesi olmadığını kesin olarak göstermiştir. Sigara dumanından %100 arındırılmamış bir ortam çocuktan erişkine maruz kalan herkeste ciddi hastalıklara yol açmaktadır.
Pasif içicilik ve sigara içmeyen kişilerde akciğer kanseri ile ilgili ilk büyük çalışmalar 1981’de yayınlanmış ve takiben sigara içmeyen kişilerde pasif içiciliğin akciğer kanserine yol açtığı 1986’da kanıtlanmıştır.

---

210: Tütün Kontrol Yöntemleri

Tütün kontrolü, bir toplumun tütün kullanımını azaltmak (olanaklı ise yok etmek), tütün kullanmayanların başlamasını engellemek ve ikinci-el (pasif) tütün dumanından zarar görmesini önlemek, özetle tütünden doğacak zararlara karşı toplum sağlığını korumak amacıyla geliştirilen stratejileri kapsar.
DSÖ, tütün kontrolü önlemlerini iki büyük gruba ayırmaktadır.
1. Tütün talebini azaltmayı amaçlayan önlemler
  a. Fiyat ve vergi önlemleri
  b. Çevresel sigara dumanından korunma
  c. Tütün ürünlerinin içeriklerinin düzenlenmesi ve açıklanması
  d. Paketleme ve etiketleme
  e. Eğitim, iletişim ve toplumsal duyarlılık oluşturma
  f. Tütün reklamları, promosyonları ve sponsorlukları ile ilgili kapsamlı yasaklar ve kısıtlamalar
  g. Tütün bağımlığının önlenmesine yönelik önlemler
2. Tütün arzını azaltmayı amaçlayan önlemler
  a. Kaçakçılığın kontrolü

---

220: Ulusal Tütün Kontrol Programı

Tütün kullanımı, çok yaygın bir bağımlılık çeşidi olmasının yanı sıra, tütün ve dumanında bulunan maddelerin insan sağlığı üzerine yaptığı olumsuz etkiler nedeniyle dünyanın ve ülkemizin en önemli ve önlenebilir halk sağlığı sorunlarından biridir.
Sigara kullanımı pek çok öldürücü hastalığın meydana gelmesine yol açmaktadır. 2005 yılında dünyada sigaraya bağlı hastalıklardan yaklaşık 5 milyon kişi, ülkemizde ise 100.000 kişi hayatını kaybederken, bu sayının 2030 yılına kadar her yıl dünyada 10 milyon kişiye, ülkemizde ise 240.000 kişiye yükseleceği tahmin edilmektedir.
"Tütün Kontrol Çerçeve Sözleşmesi" kapsamında yapılacak çalışmaların planlanması ve ülkemizde sigara tüketiminin kontrol altına alınarak vatandaşlarımızın, özellikle gençlerimizin korunması amacıyla Sağlık Bakanlığınca 2006 - 2010 yıllarını kapsayacak şekilde bir "ULUSAL TÜTÜN KONTROL PROGRAMI" hazırlanmıştır. Programın temel hedefi, 2010 yılına kadar ülkemizde 15 yaş üzerinde sigara içmeyenlerin oranını % 80'in üzerine çıkarmak, 15 yaş altında ise % 100'e yakın olmasını sağlamaktır.
Ulusal Tütün Kontrol Programı ile üç ana başlıkta 10 temel amaç, 21 Hedef ve 81 strateji belirlenmiştir.
1. Tütün ve tütün ürünlerine yönelik talebin azaltılması
2. Tütün ve tütün ürünlerinin arzının azaltılması
3. Ulusal tütün kontrol programının izlenmesi, değerlendirmesi ve raporlanması

---